Instytucja ta, mimo że budzi skrajnie różne opinie, jest przewidziana w kodeksie postępowania cywilnego.
Mamy z nią do czynienia w sprawach dotyczących osoby małoletniego, a w postępowaniu opiekuńczym w sprawach dotyczących osoby i majątku dziecka. Sprawami takimi są przykładowo sprawy o rozwód, ustalenie kontaktów z dzieckiem, czy też z zakresu rozstrzygania o władzy rodzicielskiej.
Warto pamiętać, że w prawie polskim nie ma granicy wiekowej dla wysłuchania dziecka. Oznacza to, że sąd może wysłuchać nawet dziecko 5-letnie.
Niewątpliwie zaletą wysłuchania jest możliwość usłyszenia „głosu dziecka”, a następnie uwzględnienia jego woli co do tego jak mają wyglądać np. kontakty z rodzicem. Główną wadą jest jednak to, że niektórzy sędziowie po prostu nie wiedzą jak rozmawiać z dzieckiem, przez co dziecko może na wskazanym wysłuchaniu przeżyć pewnego rodzaju traumę.
UREGULOWANIA KRAJOWE I EUROPEJSKIE
Zgodnie z art. 2161 k.p.c.:
- 1. Sąd w sprawach dotyczących osoby małoletniego dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.
- 2. Sąd stosownie do okoliczności, rozwoju umysłowego, stanu zdrowia i stopnia dojrzałości dziecka uwzględni jego zdanie i rozsądne życzenia.
Zarówno Konwencja o prawach dziecka z 1989 r., jak i Europejska konwencja o wykonywaniu praw dzieci sporządzona w Strasburgu w 1996 r. stanowią, że dziecko ma prawo do wyrażania swoich poglądów we wszystkich sprawach dotyczących dziecka, stosownie do wieku oraz dojrzałości dziecka.
OKOLICZNOŚCI WYSŁUCHANIA DZIECKA
Wysłuchanie małoletniego może być bezpośrednie i osobiste przed sądem, jak również pośrednie – za pośrednictwem, np. kuratora sądowego, specjalistów z Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno-Konsultacyjnego albo mediatora. Tak jak wspomniano wcześniej, wysłuchanie odbywa się poza salą sądową.
KIEDY WYSŁUCHANIE DZIECKA JEST POTRZEBNE
Uzyskanie stanowiska dziecka jest konieczne, gdy właściwy organ ma wydać decyzję dotyczącą podstawowych interesów dziecka, jeżeli stopień dojrzałości dziecka pozwala na zrozumienie problemu oraz jeżeli nie będzie to ze szkodą dla jego dobra.
KIEROWANIE SIĘ PRZY WYSŁUCHANIU DOBREM DZIECKA
Kierując się celowością, przy uwzględnieniu stopnia dojrzałości małoletniego oraz charakteru sprawy opiekuńczej, właściwy sąd powinien zapoznać się ze stanowiskiem tego małoletniego, mając na względzie jego dobro. Sąd przy orzekaniu w sprawach małoletnich obowiązany jest kierować się dobrem dziecka. Do niego należy też ocena, za jakim rozstrzygnięciem to dobro przemawia. Może się okazać, że to, czego chce dziecko, nie jest zgodne z jego dobrem i jego zdania nie można uwzględnić.
Należy wspomnieć, że małoletni, którzy nie ukończyli lat trzynastu, a zstępni stron, którzy nie ukończyli lat siedemnastu, nie mogą być przesłuchiwani w charakterze świadków.
